اگر میخواهید بدانید مستثنیات منابع طبیعی چیست،این مطلب را بخوانید.
زمانی که انسان اقداماتی برای بهرهبرداری از زمین انجام دهد، آن زمین به عنوان احیا شده یا مستثنایت طبیعی شناخته میشود. این اقدامات میتوانند شامل کشاورزی، ساخت و ساز یا تغییر کاربری زمین باشند. در واقع، زمینهای احیا شده به دلیل دخالتهای انسانی دستخوش تغییرات شده و به کاربریهای جدید اختصاص پیدا میکنند.
تقسیم بندی اراضی
زمین غیراحیا شده:
زمینهایی که هیچگونه تغییرات انسانی روی آنها اعمال نشده و به شکل طبیعی خود باقی ماندهاند. این زمینها به سه دسته تقسیم میشوند:
- ملی: زمینهایی که متعلق به دولت یا نهادهای عمومی هستند.
- مرتعی: زمینهایی که به عنوان مراتع طبیعی برای چرای دامها استفاده میشوند.
- موات: زمینهایی که نه آباد شدهاند و نه بهطور طبیعی مورد استفاده قرار میگیرند.
احیا شده یا مستثنایت طبیعی:
زمینهایی که انسان با هدف بهرهبرداری از آنها، اقداماتی مانند کشاورزی، ساخت و ساز یا تغییر کاربری انجام داده است. این اقدامات باعث میشود که زمین به عنوان زمین احیا شده شناسایی شود.
این تقسیمبندیها به درک بهتر از شیوههای مدیریت زمین و استفاده از منابع طبیعی کمک میکند.
تشخیص مستثنایت از اراضی ملی بهویژه در زمینه جنگلها و مراتع، بر اساس ماده ۱ تصویبنامه قانونی ملی شدن جنگلها و مراتع انجام میشود. طبق این ماده، تمامی جنگلها، مراتع، بیشههای طبیعی و اراضی جنگلی کشور به عنوان اراضی ملی شناخته میشوند. هر آنچه که از این تعریف خارج باشد، به عنوان مستثنایت شناخته میشود.
مصادیق مستثنایت
- تودههای جنگلی در زمینهای زراعی: این تودهها که در اراضی جنگلی جلگههای شمال کشور و در محدوده اسناد مالکیت رسمی اشخاص قرار دارند، مشمول اراضی ملی نمیشوند. با این حال، بهرهبرداری از آنها باید تحت مقررات عمومی قانون جنگلها و مراتع باشد.
- عرصه و محوطههای تأسیسات و خانههای روستایی: زمینهای زراعی و باغات واقع در محدوده اسناد مالکیت جنگلها و مراتع که قبل از تصویب قانون ملی شدن ایجاد شدهاند، نیز مشمول این ماده نخواهند بود.
- مراتع غیر مشجری: این مراتع که بر اساس قانون اصلاحات ارضی مصوب سال ۴۰ در سهم اشخاص قرار گرفتهاند، یا آنهایی که به موجب اسناد مالکیت با آراء قطعی محاکم قضائی در محدوده املاک زراعی قرار گرفتهاند، از شمول این قانون مستثنی هستند.
تشخیص مستثنایت از اراضی ملی
تشخیص مستثنایت از اراضی ملی بهویژه در زمینه جنگلها و مراتع، بر اساس ماده ۱ تصویبنامه قانونی ملی شدن جنگلها و مراتع صورت میگیرد. طبق این ماده، تمامی جنگلها، مراتع، بیشههای طبیعی و اراضی جنگلی کشور به عنوان اراضی ملی محسوب میشوند. این بدان معناست که هیچگونه تصرف و بهرهبرداری غیرمجاز از این اراضی مجاز نیست و تمام این منابع تحت مدیریت دولت قرار دارد.
بهطور کلی، هر آنچه که از این تعریف خارج باشد، به عنوان مستثنایت شناخته میشود. مصادیق مستثنایت در این قانون شامل موارد خاصی هستند که به طور واضح در قوانین مورد تصریح قرار گرفتهاند. برای مثال، تودههای جنگلی واقع در زمینهای زراعی که در اراضی جنگلی جلگههای شمال کشور قرار دارند، مشمول اراضی ملی نمیشوند، اما بهرهبرداری از آنها تابع مقررات عمومی قانون جنگلها و مراتع است.
علاوه بر این، عرصه و محوطههای تأسیسات و خانههای روستایی، همچنین زمینهای زراعی و باغات واقع در محدوده اسناد مالکیت جنگلها و مراتع که تا تاریخ تصویب قانون ملی شدن احداث شدهاند، نیز از شمول این ماده مستثنی هستند. همچنین مراتع غیر مشجری که بر اساس قانون اصلاحات ارضی مصوب سال ۴۰ در سهم اشخاص قرار گرفته و یا به موجب اسناد مالکیت در محدوده املاک زراعی قرار دارند، مشمول مقررات این قانون نخواهند بود. این چارچوب قانونی به تفکیک دقیقتر اراضی ملی و مستثنایت کمک میکند.
برگ تشخیص اراضی از مستثنایت
مأمور تشخیص انتخاب شده از سوی مرجع صالح، پس از بازدید از محل وقوع ملک، اقدام به تشکیل پرونده برای پلاک ثبتی مربوطه میکند. در صورتی که ملک فاقد پلاک ثبتی باشد، پرونده بر اساس معیارهای دیگر مانند حوزه آبخیز یا حفاظت تشکیل میشود. تمامی اسناد و مدارک مربوط به ملک در این پرونده ثبت و ضبط خواهد شد.
مأمور ارسالی باید اطلاعات کاملی درباره وضعیت ملک، سابقه احداث اعیان و سایر جزئیات جمعآوری کند. همچنین، او موظف است نقشه یا کروکی دقیقی از محل تهیه کند. پس از انجام مراحل لازم و استعلام وضعیت ملک، مأمور میتواند شمول یا عدم شمول مقررات ملی شدن جنگلها و مراتع را مشخص نماید.
در نهایت، مأمور نظر خود را درباره ملی یا مستثنایت بودن ملک در قالب برگ تشخیص اعلام میکند. این برگ شامل اطلاعات دقیق و مستندات لازم است و به تصمیمگیریهای بعدی در خصوص بهرهبرداری یا حفاظت از زمین مورد نظر کمک میکند. این فرآیند بهمنظور اطمینان از رعایت قوانین و حفظ منابع طبیعی انجام میشود و به شفافیت در مدیریت اراضی کمک میکند.
آیا امکان اعتراض به نظر مأمور وجود دارد؟
بله، مراحل اعتراض معمولاً به صورت زیر انجام میشود:
- ثبت اعتراض: ذینفع میتواند اعتراض خود را به مرجع صالح (معمولاً اداره منابع طبیعی یا امور اراضی) ارائه دهد. این اعتراض باید بهصورت کتبی و با ذکر دلایل مستند باشد.
- بررسی مجدد: مرجع صالح موظف است اعتراض را بررسی کند و در صورت نیاز، ممکن است مأمور دیگری برای ارزیابی مجدد تعیین شود.
- صدور رأی جدید: پس از بررسی، مرجع صالح تصمیم نهایی را اعلام میکند که ممکن است تایید یا رد نظر اولیه مأمور باشد.
- حق مراجعه به مراجع قضائی: در صورت عدم رضایت از تصمیم مرجع صالح، ذینفع میتواند به مراجع قضائی مراجعه کند و درخواست تجدید نظر دهد.
این فرآیند به افراد این امکان را میدهد که حقایق و مستندات خود را ارائه دهند و از حقوق خود دفاع کنند.
مطلب مرتبط:جرم تخریب منابع طبیعی
سخن نهایی
تشخیص، حاکمیت، حفاظت و بهرهبرداری از منابع طبیعی به عنوان اصول کلیدی در مدیریت منابع طبیعی شناخته میشوند و رسیدگی به این مسائل بر عهده نهاد منابع طبیعی است. در صورتی که ملکی در اختیار فردی قرار داشته باشد و این ملک جزء اراضی ملی یا مستثنایت باشد، مأمور ارسالی از سوی مرجع صالح به محل اعزام میشود.
مأمور وظیفه دارد وضعیت ملک را بررسی کند و بر اساس مستندات و معیارهای قانونی، تشخیص لازم را انجام دهد. در این فرایند، او اطلاعات مربوط به سابقه ملک، نوع استفاده، و هرگونه اعیانی که ممکن است وجود داشته باشد را جمعآوری میکند. پس از انجام بررسیهای لازم، مأمور برگ تشخیص را صادر کرده و آن را برای بررسی نهایی و صدور رأی به مرجع مربوطه ارسال میکند.
این فرآیند به منظور اطمینان از رعایت قوانین و حفاظت از منابع طبیعی انجام میشود و به نهادهای مسئول کمک میکند تا تصمیمات مناسبی در زمینه مدیریت اراضی اتخاذ کنند. از این رو، همکاری مردم و نهادها در این زمینه اهمیت ویژهای دارد.
