ماده ۵ مکرر قانون صدور چک که در سال ۱۳۹۷ به قانون اضافه شد، یکی از تحولات اساسی در حوزه بانکی و مالی کشور به شمار میرود. هدف این ماده، ایجاد نظم، شفافیت و مسئولیتپذیری در صدور چک است تا از سوءاستفاده و صدور چکهای بیمحل جلوگیری شود.
🎯 هدف قانونگذار از تصویب ماده ۵ مکرر
قانونگذار با تصویب این ماده قصد داشته است از افزایش چکهای برگشتی جلوگیری کند، مسئولیت صادرکننده را افزایش دهد، دارندهی چک را در دریافت وجه خود حمایت نماید و سامانهای یکپارچه برای اطلاعرسانی وضعیت چکها ایجاد کند.
⚖️ شرح ماده ۵ مکرر قانون صدور چک
پس از ثبت برگشت یا کسری وجه چک در سامانه یکپارچه بانک مرکزی، اطلاعات به تمام بانکها ارسال میشود و پس از ۲۴ ساعت، محدودیتهایی برای صادرکننده اعمال میگردد.
✅ محرومیتهای بانکی شامل
- عدم افتتاح حساب جدید یا صدور کارت بانکی جدید
- مسدود کردن وجوه کلیه حسابها و کارتهای بانکی تا میزان مبلغ کسری چک
- ممنوعیت دریافت تسهیلات و ضمانتنامه بانکی
- ممنوعیت گشایش اعتبار اسنادی داخلی یا خارجی
📜 بررسی تبصرههای ماده ۵ مکرر
🔹 تبصره ۱: تعلیق برای بنگاههای اقتصادی
اگر اجرای محرومیتها موجب اخلال در امنیت اقتصادی استان شود، شورای تأمین استان میتواند تا یک سال محرومیتها را تعلیق کند.
🔹 تبصره ۲: مسئولیت وکیل یا نماینده
در صورتی که چک به وکالت صادر شده باشد، محرومیتها شامل وکیل یا نماینده نیز میشود؛ مگر در دادگاه ثابت کند که قصور از جانب صاحب حساب بوده است.
🔹 تبصره ۳: موارد رفع سوء اثر از چک برگشتی
بانک موظف است در موارد زیر، موضوع را به بانک مرکزی اعلام و رفع سوء اثر فوری کند:
- واریز کسری وجه و درخواست مسدودی مبلغ
- ارائه لاشه چک
- ارائه رضایتنامه رسمی از دارنده چک
- ارائه نامه رسمی از مرجع قضایی یا ثبتی مبنی بر اتمام عملیات اجرایی
- ارائه حکم قضایی مبنی بر برائت ذمه صاحب حساب
- گذشت سه سال از تاریخ برگشت چک بدون طرح دعوی
🔹 تبصره ۴: دستور عدم پرداخت
اگر برگشت چک به دلیل دستور قانونی عدم پرداخت باشد، سوء اثر محسوب نمیشود.
🔹 تبصره ۵: مسئولیت بانکها
در صورت عدم انجام تکالیف فوق، بانک یا مؤسسه اعتباری باید خسارات وارده به اشخاص ثالث را جبران کند.
💡 شرایط رفع سوء اثر از چک برگشتی
برای رفع سوء اثر باید یکی از موارد زیر انجام شود: پرداخت مبلغ چک یا واریز آن به حساب مسدودی، ارائه لاشه یا رضایتنامه رسمی دارنده، ارائه رأی قضایی مبنی بر برائت، یا گذشت سه سال بدون شکایت.
🚫 پیامدهای عدم رفع سوء اثر
در صورت عدم رفع سوء اثر، تمام حسابهای صادرکننده محدود میشود، دریافت تسهیلات بانکی و ضمانتنامه ممکن نیست، افتتاح حساب جدید ممنوع است و اعتبار مالی فرد در شبکه بانکی از بین میرود.
✅ نکات کاربردی برای جلوگیری از چک برگشتی
همواره موجودی کافی در حساب نگه دارید، تاریخ و مبلغ چک را دقیق و بدون قلمخوردگی بنویسید، از صدور چک در وجه حامل خودداری کنید و قبل از معامله، اعتبار صادرکننده را در سامانه صیاد بررسی نمایید.
🧩 جمعبندی و توصیه حقوقی
ماده ۵ مکرر قانون صدور چک ابزاری قدرتمند برای نظمبخشی به نظام بانکی و افزایش اعتماد عمومی به چک است. رعایت دقیق مفاد این ماده میتواند از بروز مشکلات قضایی و مالی جدی جلوگیری کند. در صورت بروز اختلاف، بهتر است با وکیل متخصص در دعاوی چک مشورت کنید تا در سریعترین زمان رفع سوء اثر انجام شود.
