چک برگشتی یکی از رایجترین مشکلات حقوقی در معاملات مالی است. دارنده چک میتواند برای وصول وجه آن از سه روش کیفری، حقوقی یا ثبتی اقدام کند. اما شکایت کیفری از چک برگشتی شرایط، مهلت و محدودیتهای خاصی دارد که بیاطلاعی از آنها ممکن است باعث از بین رفتن حق شکایت شود.
در این مقاله از مجموعه حقوقی قربانی به طور کامل بررسی میکنیم: مهلت شکایت کیفری از چک برگشتی، مراحل و نحوه طرح شکایت، چکهایی که شکایت کیفری ندارند و مدت زمان رسیدگی به پرونده چک برگشتی.
مهلت شکایت کیفری از چک برگشتی
طبق قانون صدور چک، برای طرح شکایت کیفری دو مهلت ۶ ماهه تعیین شده است.
مهلت اول: برگشت زدن چک
دارنده چک باید حداکثر تا ۶ ماه از تاریخ سررسید به بانک مراجعه کند، چک را برگشت بزند و گواهی عدم پرداخت دریافت کند. در غیر این صورت، حق شکایت کیفری از بین میرود.
نکته مهم این است که چکهایی که در سامانه صیاد ثبت نشده باشند اصولاً قابل برگشت زدن نیستند و بانکها گواهی عدم پرداخت صادر نمیکنند.
مهلت دوم: ثبت شکایت در دادسرا
پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، دارنده چک ۶ ماه دیگر فرصت دارد تا شکایت کیفری را در دادسرا ثبت کند. اگر در این مدت اقدام نشود، امکان شکایت کیفری برای همیشه از بین میرود و فقط میتوان از روش حقوقی یا ثبتی اقدام کرد.
مراحل و نحوه شکایت کیفری از چک برگشتی
صدور چک بلامحل جرم است و رسیدگی کیفری در دادسرای محل بانک صادرکننده گواهی عدم پرداخت انجام میشود.
مراحل ثبت شکایت شامل ثبت نام در سامانه ثنا، دریافت نوبت از دفاتر خدمات قضایی، مراجعه حضوری با اصل چک، گواهی عدم پرداخت، مدارک هویتی و ثبت شکواییه کیفری است. پس از ثبت شکایت، پیگیری ابلاغها از طریق سامانه ثنا انجام میشود.
نکته مهم این است که دادسرا فقط به جنبه کیفری جرم رسیدگی میکند. برای دریافت مبلغ چک باید دادخواست حقوقی مطالبه وجه به صورت جداگانه ثبت شود. یعنی شکایت کیفری باعث مجازات صادرکننده میشود، اما برای دریافت پول نیاز به دعوای حقوقی است.
چکهایی که نمیتوان از آنها شکایت کیفری کرد
همه چکهای برگشتی قابل تعقیب کیفری نیستند. طبق قانون موارد زیر فقط حقوقی هستند:
سفید امضا، چکی که بدون مبلغ یا تاریخ صادر شده و این موضوع اثبات شود.
مشروط، زمانی که پرداخت چک وابسته به شرطی باشدچک تضمینی، چکی که برای ضمانت انجام کار یا معامله صادر شده باشد.
بدون تاریخ، اگر تاریخ توسط دارنده نوشته شده باشد.
وعدهدار، زمانی که تاریخ صدور با تاریخ سررسید متفاوت باشد.
بابت معامله نامشروع یا ربوی.
چکهایی که در مهلت قانونی ۶ ماهه برگشت زده یا شکایت نشده باشند.
چک مؤسسات مالی و صندوقهای قرضالحسنه.
چکی که پس از صدور گواهی عدم پرداخت به دیگری منتقل شود.
در این موارد فقط میتوان از طریق دادخواست حقوقی یا اجرای ثبت اقدام کرد.
شکایت چک برگشتی چقدر طول میکشد
رسیدگی به پرونده چک برگشتی زمان مشخص و ثابتی ندارد. مدت رسیدگی به عواملی مانند زمان ثبت شکایت، تعداد جلسات دادگاه، حجم پروندهها، اعتراض یا تجدیدنظرخواهی و همکاری طرفین بستگی دارد. به طور معمول ممکن است رسیدگی از چند ماه تا بیش از یک سال طول بکشد.
تفاوت چک کیفری و چک حقوقی
چک حقوقی چکی است که امکان شکایت کیفری ندارد. در این حالت فقط میتوان دادخواست مطالبه وجه داد، اموال صادرکننده را توقیف کرد یا از اجرای ثبت اقدام نمود.
نمونه شکایت کیفری چک
بسمه تعالي
رياست محترم دادسراي عمومي و انقلاب تهران
احتراما به استحضار مي رساند:خوانده محترم بابت ديني كه به اينجانب داشته ، اقدام به صدور يك فقره چك به شماره58696 به تاريخ1404.02.01عهده بانك اقتصاد نوین به مبلغ8.000.000.000 ريال نموده است.
با توجه به اينكه چك مذكور از جمله چك هاي جديد و صيادي مي باشد و نيازمند تاييد آن در سيستم بانكي بوده و خوانده مكلف و متعهد به تاييد آن در سيستم بانكي مي باشد ولي متاسفانه از انجام اين امر استنكاف ورزيده و اقدامات اينجانب در راستاي حل مسالمتآميز اين مشكل منتج به نتيجه مطلوب نگرديده است و اخيرا” كاشف به عمل آمده است كه مشار اليه تعمدا” از انجام اين امر استنكاف ورزيده و عملاً اقدام به تنظيم چك به صورتي كه قابليت پرداخت نداشته باشد نموده است لذا با تقديم اين شكواييه و ضمائم مربوطه تقاضاي رسيدگي و تعقيب كيفري مشتكي عنه از محضر آن مقام عالي مورد استدعا مي باشد.
نتیجهگیری
شکایت کیفری از چک برگشتی ابزار قانونی مهمی برای فشار بر صادرکننده است، اما مهلت آن محدود بوده و همه چکها قابل تعقیب کیفری نیستند. همچنین دریافت وجه چک نیاز به دعوای حقوقی جداگانه دارد. بنابراین اقدام سریع و استفاده از مشاوره تخصصی حقوقی اهمیت زیادی دارد.
سوالات متداول درباره چک برگشتی
آیا برای وصول چک برگشتی حتماً باید وکیل بگیریم؟
الزامی نیست، اما حضور وکیل متخصص چک باعث تسریع روند، جلوگیری از اشتباهات حقوقی و افزایش شانس موفقیت میشود.
مهلت شکایت کیفری چک برگشتی چقدر است؟
۶ ماه برای گرفتن گواهی عدم پرداخت و ۶ ماه برای ثبت شکایت در دادسرا.
اگر مهلت ۶ ماهه بگذرد چه میشود؟
دیگر امکان شکایت کیفری وجود ندارد و فقط میتوان حقوقی یا ثبتی اقدام کرد.
با شکایت کیفری پول چک را میگیریم؟
خیر. شکایت کیفری فقط مجازات صادرکننده است. برای دریافت پول باید دادخواست حقوقی بدهید.
آیا چک تضمینی قابل شکایت کیفری است؟
خیر. چک تضمینی فقط از طریق حقوقی قابل پیگیری است.
چک سفید امضا قابل شکایت کیفری است؟
در صورت اثبات سفید امضا بودن، فقط دعوای حقوقی ممکن است.
آیا میتوان اموال صادرکننده را توقیف کرد؟
بله. در دعوای حقوقی چک میتوان بدون پرداخت خسارت احتمالی درخواست تأمین خواسته داد.
اگر صادرکننده فوت کند چه میشود؟
تعقیب کیفری متوقف میشود و فقط میتوان از ماترک او مطالبه وجه کرد.
انتقال چک به شخص دیگر چه اثری دارد؟
در بسیاری موارد وصف کیفری چک از بین میرود.
مدت رسیدگی به پرونده چک چقدر است؟
بسته به شرایط پرونده از چند ماه تا بیش از یک سال متغیر است.
آیا میتوان همزمان شکایت کیفری و حقوقی کرد؟
بله. این دو مسیر مستقل هستند و میتوان همزمان اقدام کرد.
